പ്ലേറ്റോയുടെ ശിഷ്യനായിരുന്നിട്ടും, ഗുരുവിനെക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായി ചിന്തിച്ച വ്യക്തിയാണ് അരിസ്റ്റോട്ടിൽ. മഹാനായ അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ ഗുരു കൂടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അരിസ്റ്റോട്ടിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചിന്തിച്ചത് ഒരു കാര്യത്തെക്കുറിച്ചാണ്: "എങ്ങനെയാണ് മനുഷ്യന് സന്തോഷമായി ജീവിക്കാൻ കഴിയുക?"
ഇതിന് ഉത്തരമായി അദ്ദേഹം മുന്നോട്ട് വെച്ച ആശയമാണ് 'സുവർണ്ണ മധ്യം' (The Golden Mean).
എന്താണ് സുവർണ്ണ മധ്യം? ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, ഒരുകാര്യവും കൂടിപ്പോകാനും പാടില്ല, കുറഞ്ഞുപോകാനും പാടില്ല. രണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള പാതയാണ് ഏറ്റവും ഉചിതം.
സദ്ഗുണം (Virtue) എന്നത് രണ്ട് അറ്റങ്ങൾക്കിടയിലുള്ള മധ്യഭാഗമാണെന്ന് അരിസ്റ്റോട്ടിൽ വിശ്വസിച്ചു.
ഉദാഹരണത്തിന് ധൈര്യം എന്ന ഗുണം എടുക്കാം:
ധൈര്യം തീരെ ഇല്ലെങ്കിൽ അത് ഭീരുത്വം (Cowardice) ആകും. ഇത് മോശമാണ്.
ധൈര്യം കൂടിപ്പോയാലോ? അത് എടുത്തുചാട്ടം (Recklessness) ആകും. അപകടം വിളിച്ചുവരുത്തും. ഇതും മോശമാണ്.
ഇവ രണ്ടിനും ഇടയിലുള്ള അവസ്ഥയാണ് യഥാർത്ഥ ധൈര്യം.
മറ്റൊരു ഉദാഹരണം സംസാരം:
തീരെ സംസാരിക്കാത്തവനെ നമ്മൾ 'മൗനി' എന്ന് വിളിക്കും.
നിർത്താതെ സംസാരിക്കുന്നവനെ 'വായാടി' എന്നും വിളിക്കും.
ആവശ്യത്തിന് മാത്രം സംസാരിക്കുന്നവനാണ് ബുദ്ധിമാൻ.
ജീവിതത്തിൽ ഇത് എങ്ങനെ പ്രയോഗിക്കാം? നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഈ ബാലൻസ് കൊണ്ടുവരാൻ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ പറയുന്നു.
ഭക്ഷണം: പട്ടിണി കിടക്കുന്നതും തെറ്റാണ്, വലിച്ചുവാരി തിന്നുന്നതും തെറ്റാണ്.
വിശ്വാസം: തീരെ വിശ്വാസമില്ലാത്തതും, അന്ധമായി വിശ്വസിക്കുന്നതും ഒഴിവാക്കുക.
ജോലി: ജോലി ചെയ്യാതിരിക്കുന്നതും, വിശ്രമമില്ലാതെ ജോലി ചെയ്ത് ആരോഗ്യം കളയുന്നതും ശരിയല്ല.
സന്തോഷം എന്നത് പെട്ടെന്ന് കിട്ടുന്ന ഒരു സാധനമല്ല, മറിച്ച് ശരിയായ ശീലങ്ങളിലൂടെ (Habits) നമ്മൾ നേടിയെടുക്കേണ്ട ഒന്നാണ്. ജീവിതത്തിൽ എപ്പോഴും മിതത്വം പാലിക്കുക എന്നതാണ് അരിസ്റ്റോട്ടിൽ നൽകുന്ന ഉപദേശം.