എന്താണ് സന്തോഷം? എപ്പോഴെങ്കിലും നിങ്ങൾ അതേക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ? വെറുതെ ഒന്ന് ചിരിക്കുന്നതിനും അപ്പുറം, എല്ലാവരും തേടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന, എന്നാൽ പലപ്പോഴും പിടികിട്ടാത്ത ഒന്നാണത്.
സന്തോഷം എന്നത് ഒറ്റവാക്കിൽ ഒതുക്കാവുന്ന ഒന്നല്ല. അതിന് പ്രധാനമായും രണ്ട് മുഖങ്ങളുണ്ട്:
ക്ഷണികമായ സന്തോഷം (Hedonic): ഒരു പിസ്സ കഴിക്കുമ്പോഴോ, ഇഷ്ടപ്പെട്ട സിനിമ കാണുമ്പോഴോ, പെട്ടെന്ന് കിട്ടുന്ന "ഹായ്! നല്ല രസം!" എന്ന തോന്നലാണിത്. ഇത് പെട്ടെന്ന് വരികയും പോവുകയും ചെയ്യും.
ആത്മസംതൃപ്തി (Eudaimonic): "എന്റെ ജീവിതം അർത്ഥപൂർണ്ണമാണ്" എന്ന തോന്നലാണിത്. മറ്റുള്ളവരെ സഹായിക്കുമ്പോഴും, ജീവിതത്തിന് ഒരു ലക്ഷ്യമുണ്ടെന്ന് തോന്നുമ്പോഴും ലഭിക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള സമാധാനമാണിത്.
ചരിത്രത്തിലൂടെ ഒരു യാത്ര
സന്തോഷം തേടിയുള്ള ഈ യാത്ര ഇന്നും ഇന്നലെയും തുടങ്ങിയതല്ല.
അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ പക്ഷം: പുരാതന ഗ്രീക്ക് ചിന്തകനായ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് സന്തോഷം എന്നത് ജീവിതത്തിന്റെ ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യമാണെന്നാണ്. അത് വെറുമൊരു വികാരമല്ല, മറിച്ച് നന്മയുള്ള പ്രവർത്തികളിലൂടെയും ശരിയായ ജീവിതരീതിയിലൂടെയും നേടേണ്ട ഒന്നാണ്.
സ്റ്റോയിക്കുകൾ (Stoics): "നമുക്ക് നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്ന കാര്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുക, അല്ലാത്തവയെ വിട്ടുകളയുക" - ഇതായിരുന്നു അവരുടെ മതം. പുറത്തു നടക്കുന്ന കാര്യങ്ങളല്ല, നമ്മുടെ ചിന്തകളാണ് നമ്മുടെ സമാധാനം കെടുത്തുന്നത് എന്ന് അവർ വിശ്വസിച്ചു.
ഇന്നത്തെ സന്തോഷം
ഇന്നത്തെ കാലത്ത് മനഃശാസ്ത്രം പറയുന്നത്, സന്തോഷം എന്നത് കേവലം പുറമെ നിന്ന് കിട്ടുന്ന ഒന്നല്ല എന്നാണ്. വിക്ടർ ഫ്രാങ്കിളിനെപ്പോലുള്ളവർ പറഞ്ഞത്, ജീവിതത്തിന് ഒരു കൃത്യമായ 'ലക്ഷ്യം' (Purpose) ഉണ്ടെങ്കിൽ സന്തോഷം തനിയെ വന്നുകൊള്ളും എന്നാണ്.
മാർട്ടിൻ സെലിഗ്മാന്റെ PERMA മോഡൽ പ്രകാരം സന്തോഷത്തിന് 5 ഘടകങ്ങളുണ്ട്:
നല്ല വികാരങ്ങൾ (Positive Emotion)
പ്രവൃത്തികളിലുള്ള മുഴുകൽ (Engagement)
നല്ല ബന്ധങ്ങൾ (Relationships)
ജീവിതലക്ഷ്യം (Meaning)
നേട്ടങ്ങൾ (Accomplishment)
സന്തോഷത്തിലെ കെണികൾ
സന്തോഷം തേടിപ്പോകുമ്പോൾ നാം പലപ്പോഴും ചില കെണികളിൽ വീഴാറുണ്ട്:
പണം കൊടുത്ത് വാങ്ങാം എന്ന ചിന്ത: പുതിയ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങുമ്പോൾ നമുക്ക് സന്തോഷം തോന്നും, പക്ഷേ അത് അധികനേരം നിലനിൽക്കില്ല. വീണ്ടും അടുത്തത് വാങ്ങാൻ തോന്നും (Hedonic Treadmill).
സോഷ്യൽ മീഡിയ: മറ്റുള്ളവരുടെ 'പെർഫെക്റ്റ്' ജീവിതവുമായി നമ്മുടെ ജീവിതം താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത് വലിയൊരു കെണിയാണ്. ഫോട്ടോകളിൽ കാണുന്ന ചിരി പലപ്പോഴും യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് ഓർക്കുക.
ടെക്നോളജി: ഫോണും ഇന്റർനെറ്റും നമ്മെ സഹായിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അത് ഉത്കണ്ഠയും (Anxiety) ഒറ്റപ്പെടലും ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്.
ശാസ്ത്രം പറയുന്നത് നമ്മുടെ സന്തോഷത്തിന്റെ 40% നമ്മുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ് എന്നാണ്. നമ്മുടെ ശീലങ്ങളും ചിന്തകളും മാറ്റിയാൽ തലച്ചോറിനെ കൂടുതൽ സന്തോഷിക്കാൻ പഠിപ്പിക്കാം. ഇന്നത്തെ യുവതലമുറ പണം വാരിക്കൂട്ടുന്നതിനേക്കാൾ, നല്ല അനുഭവങ്ങൾക്കും (Experiences) സമാധാനത്തിനും മുൻഗണന നൽകുന്നു എന്നത് ശുഭകരമായ കാര്യമാണ്.
സന്തോഷം എന്നത് എത്തിച്ചേരേണ്ട ഒരു സ്ഥലമല്ല, അതൊരു യാത്രയാണ്. അതിനായി വലിയ കാര്യങ്ങളൊന്നും ചെയ്യേണ്ടതില്ല. നന്ദിയുള്ളവരായിരിക്കുക, നല്ല ബന്ധങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുക, മറ്റുള്ളവരെ സഹായിക്കുക, വർത്തമാനകാലത്തിൽ ജീവിക്കുക. സന്തോഷത്തിന്റെ റിമോട്ട് കൺട്രോൾ മറ്റുള്ളവരുടെ കൈകളിൽ കൊടുക്കാതെ, സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ അർത്ഥവും സമാധാനവും കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുക. സന്തോഷം നിങ്ങളെ തേടി വരും!